Το κλειδί της ευτυχίας

 Η ιστορία της ευτυχίας

Με το κυνήγι της ευτυχίας ασχολείται ο άνθρωπος από την

πρώτη στιγµή της ύπαρξης του. Στην αρχαιότητα πολλοί

έλληνες φιλόσοφοι ασχολήθηκαν µε την ευτυχία. Ο

Αριστοτέλης πίστευε ότι η ευτυχία αποτελεί τον τελικό σκοπό

του ατόµου. Βέβαια για τους αρχαίους φιλοσόφους η ευτυχία

δεν είχε το σηµερινό νόηµα, αλλά χρησιµοποιούσαν την λέξη

«Ευδαιµονία» δηλαδή την κατάσταση ισορροπίας και

ικανοποίησης της ψυχής . Ο φιλόσοφος Επίκουρος ασχολήθηκε

περισσότερο µε το πως µπορούµε να πετύχουµε την «ευτυχία» 

Για τον Επίκουρο σηµασία είχαν τρία πράγµατα, η Φιλία, η

Ελευθερία, και η Ανάλυση της ζωής δηλαδή η αναζήτηση µέσα

από την φιλοσοφία. Για τους Ρωµαίους σήµαινε ευηµερία και

θεία χάρη. Για τους Χριστιανούς η ευτυχία είναι συνώνυµο µε

την υπόσχεση ότι θα τελειώσουν οι επίγειες δυσκολίες και θα

κερδίσουν την αιώνια µακαριότητα. Αντίστοιχα διάφορες άλλες

θρησκείες όπως ο βουδισµός έχουν αφιερώσει πολύ χρόνο στη

κατάκτηση της ευτυχίας. Στην εποχή της αναγέννησης

αναζητούσαν την φιλοσοφική λίθο µέσα από την απόκτηση της

αιώνιας νεότητας και των απεριόριστων αγαθών. Έτσι το νόηµα

της ευτυχίας δείχνει να αλλάζει ανά τους αιώνες. 

Μια νέα περιοχή της ψυχολογίας, η θετική ψυχολογία µέσα από

επιρροές από φιλοσοφικά και θρησκευτικά ρεύµατα, άρχισε να

ασχολείται πέρα από ότι συνήθιζε που ήταν κυρίως οι

αποκλίνουσες συµπεριφορές και οι ψυχικές ασθένειες, µε τα

θετικά συναισθήµατα, µε την δηµιουργία µιας ποιότητας ζωής

και µε το χτίσιµο των δυνατοτήτων και των δεξιοτήτων των

ανθρώπων. Δουλεύοντας δηλαδή µε την αναγνώριση και την

ανάπτυξη των θετικών όψεων της ζωής και όχι µε τις

ανθρώπινες αδυναµίες. 

Ο ορισµός της ευτυχίας

Φυσικά υπάρχουν πολλές απόψεις για το τι ορίζουµε ως ευτυχία

και πιθανόν ο καθένας µας να έχει εντελώς άλλη άποψη. 

Κυρίως ορίζεται ως µια κατάσταση του νου ή ένα συναίσθηµα

που χαρακτηρίζεται από ικανοποίηση, χαρά, απόλαυση, 

ευχαρίστηση, το να βρίσκουµε νόηµα στην ζωή που ζούµε. 

Είναι επίσης κάθε θετική και διαρκής κατάσταση που επιτρέπει

στα άτοµα στις κοινωνίες στα έθνη να αναπτύσσονται και να

ευηµερούν. Για άλλους είναι µια κατάσταση που απουσιάζει ο

πόνος. Τελικά είµαι µια υποκειµενική εµπειρία για το πόσο καλή

είναι η ζωή του ανθρώπου και εξαρτάται από τις απόψεις που

έχει ενστερνιστεί κανείς για αυτήν. Η ευτυχία γίνεται αντιληπτή

κάτω από το πρίσµα του χρόνου και καθορίζεται από

παραµέτρους που σχετίζονται µε αναµνήσεις από το παρελθόν

αλλά και από τις µελλοντικές µας προσδοκίες. 

Με την πάροδο του χρόνου παρατηρούνται αλλαγές στις

πεποιθήσεις και τις ιδέες που συνδέονται µε αυτό που

πιστεύουµε ότι είναι ευτυχία. Μπορεί το συναίσθηµα να είναι το

ίδιο όταν ήµασταν 5 χρονών ή τώρα που είµαστε 50 αλλά δεν

µας κάνουν πια τα ίδια πράγµατα χαρούµενους. 

Η νευροβιολογία της ευτυχίας

 Οι επιστήµονες τα τελευταία χρόνια έχουν επικεντρωθεί

στη µελέτη των µηχανισµών του συναισθήµατος της ευτυχίας. 

Κάποιες έρευνες έχουν δείξει πως οι άνθρωποι µε ένα

υψηλότερο επίπεδο δραστηριότητας στο αριστερό τµήµα του

προµετωπικού εγκεφαλικού φλοιού τους, σπάνια έχουν

προβλήµατα διάθεσης ενώ ακόµη και εάν έχουν τα

προσπερνούν γρήγορα. Το πιο ενδιαφέρον µέσα από µια

πρόσφατη έρευνα είναι πως οι εθελοντές που συµµετείχαν

δοκίµασαν απλές τεχνικές διαλογισµού (κάθεσαι ήρεµος

παίρνεις βαθιές αναπνοές και παρατηρείς το σώµα και τις

σκέψεις σου) Μετά από 8 εβδοµάδες οι µαγνητικές τοµογραφίες

που τους έκαναν έδειξαν άνοδο στην δραστηριότητα του

αριστερού εγκέφαλου και δήλωσαν ότι έκαναν περισσότερες

θετικές σκέψεις. Πιθανόν εκτός από το να γυµνάζουµε το σώµα

µας θα ήταν καλό να δοκιµάσουµε να παραµείνουµε ήρεµοι

χωρίς δραστηριότητα για λίγο. 

Ποιοι είναι οι παράγοντες που κάνουν τους ανθρώπους

ευτυχισµένους ?

Το µεγαλύτερο ενδιαφέρον των επιστηµόνων εστιάζεται φυσικά

στους παράγοντες που οδηγούν στην ευτυχία. Μέσα από

έρευνες που έκαναν οι ειδικοί ανακάλυψαν 7 παράγοντες που

παίζουν σηµαντικό ρόλο στην ανθρώπινη ευτυχία. 

1. Η υγεία 

2. Η προσωπική ζωή

3. Το εισόδηµα που κερδίζει κάποιος 

4. Η δουλειά που κάνει και εάν αυτή τον γεµίζει ψυχικά

5. Η σχέση του µε τους άλλους και το κοινωνικό σύνολο 

6. Η ελευθερία που νιώθει 

7. Η φιλοσοφία ζωής που έχει αναπτύξει

Σίγουρα είναι µια σειρά παραµέτρων στην ζωή ενός

ανθρώπου, ένα σταθερό επίπεδο «καλής ζωής» το οποίο

εξαρτάται από γενετικούς και βιολογικούς παράγοντες αλλά

και επηρεάζεται από τα γεγονότα που συµβαίνουν στην ζωή

µας. Οι ευτυχισµένοι άνθρωποι έχουν την τάση να

ασχολούνται µε πράγµατα που ενεργοποιούν και προκαλούν

το ενδιαφέρον την ικανοποίηση και την χαρά. Αυτά µπορεί

να είναι η επίτευξη στόχων, η αυτογνωσία, νέες εµπειρίες

και ταξίδια, η επαγγελµατική καταξίωση. Πάντως σε έρευνες

που έγιναν για τους περισσότερους ανθρώπους πηγές

ευχαρίστησης χαρακτηρίζονται : 

• Η επιτυχία και η κοινωνική καταξίωση 

• Η µουσική, οι τέχνες

• Η θρησκεία 

• Το φαγητό 

• Κοινωνικές δραστηριότητες και ερωτικές σχέσεις

• Η ξεκούραση και η χαλάρωση 

• Η άθληση και τα σπορ 

• Το φυσικό περιβάλλον

Γίνεται έτσι φανερό ότι οι περισσότερες πηγές

ευχαρίστησης συνδέονται µε τις κοινωνικές µας

συναναστροφές και µε δραστηριότητες που κάνουµε στον

ελεύθερο χρόνο µας. Ο βραβευµένος µε Nobel 

ψυχολόγος Daniel Kahneman κάνοντας µια έρευνα µε

τους παράγοντες που συσχετίζονται µε την ευτυχία

ανακάλυψε µέσα από τα ηµερολόγια που κρατούσαν

χιλιάδες άτοµα που συµµετείχαν ότι οι άνθρωποι : 

• είχαν αρνητική διάθεση στα µεταφορικά µέσα

πηγαίνοντας στην δουλειά, 

• ο ύπνος είχε τεράστια σηµασία στο εάν θα είχαν

καλή διάθεση ή όχι, 

• οι ειλικρινείς και ζεστές σχέσεις ήταν στην αρχή της

λίστας των θετικών γεγονότων, 

• οι άνθρωποι ένιωθαν έντονα την ανάγκη να

«ανήκουν» σε µια οµάδα για να νιώθουν

ευχαριστηµένοι, 

• ένα απλό δώρο ή ένα βάζο λουλούδια µέσα στο σπίτι

για µερικές ηµέρες µείωνε πολύ το άγχος και

προξενούσε θετική ενέργεια και χαλάρωση. 

• Το περιβάλλον που έµεναν και η θέα που είχαν

επηρέαζε την διάθεσή τους

• Ασθενείς σε δωµάτια που έβλεπαν έξω ανάρρωναν

πιο γρήγορα από ασθενείς που έβλεπαν έναν τοίχο. 

Τι είναι όµως αυτό που κάνει µερικούς ανθρώπους πιο

ευτυχισµένους σε σχέση µε άλλους; 

Μερικά άτοµα φαίνεται να έχουν πάντα µια αισιόδοξη

αντιµετώπιση των καταστάσεων ενώ αντίθετα άλλοι είναι

περισσότερο απαισιόδοξοι. "Αν και συνήθως προσαρµοζόµαστε

εκπληκτικά γρήγορα τόσο στα καλά όσο και στα κακά νέα, η

ορισµένη χρονική στιγµή που η ευτυχία αλλάζει σε στενοχώρια

και το αντίθετο, είναι διαφορετική στον καθένα από εµάς," 

υπογραµµίζουν ερευνητές από το πανεπιστήµιο της Μινεσότα. 

Σε έρευνές τους πάνω σε χιλιάδες ζευγάρια διδύµων, βρήκαν

ότι τα γονίδιά µας επηρεάζουν σε µεγάλο βαθµό την ευτυχία

µας: Συνεπώς σηµαντικό ρόλο παίζει και η προσωπικότητα µε

την οποία γεννηθήκαµε και διαµορφώσαµε στο εάν

ερµηνεύουµε τον κόσµο µε αισιοδοξία ή απαισιοδοξία. Αν κάτι

µας πάει στραβά και αρχίσουµε να βλέπουµε τα πάντα αρνητικά

τότε αυτό µπορεί να γίνει αυτό που λέµε αυτοεκπληρούµενη

προφητεία 

Τα εξωστρεφή άτοµα λοιπόν είναι πιο χαρούµενα γιατί συνήθως

περνούν πιο πολύ χρόνο κάνοντας δραστηριότητες που τα

ευχαριστούν. Χαρακτηριστικά όπως η ανεξαρτησία, η

αυτοπεποίθηση και η κοινωνικότητα οδηγούν µεγαλύτερο

αριθµό παιδιών στην ευτυχία. Έτσι καταλήγοντας βλέπουµε ότι

υπάρχουν µια σειρά παράγοντες όπως περιβαλλοντολογικοί

ιστορικοί, πολιτισµικοί αλλά και βιολογικοί που καθορίζουν την

ευτυχία µας. 

Υπάρχει όµως τρόπος µέτρησης της ευτυχίας ? Η εξίσωση της

ευτυχίας

Και όµως για την Θετική ψυχολογία υπάρχει και έχει τον τύπο 

E = E+Σ+Π

Όπου η διαρκής ευτυχία εξαρτάται από τα γονίδια µας δηλαδή

το εάν έχετε γεννηθεί αισιόδοξος ή απαισιόδοξος, οι συνθήκες

ζωής που αντιµετωπίζει ο καθένας µας καθώς και από τους

παράγοντες που εξαρτώνται από την βούλησή του. 

Τι µας κρατά λοιπόν από το να αποκτήσουµε την ευτυχία ? 

όπως αναφέρει η εξίσωση πρώτα από όλα τα γονίδιά µας. Ο

καθένας µας έχει ένα συγκεκριµένο επίπεδο ευτυχίας. Αυτό το

δεδοµένο βγαίνει τόσο από τις έρευνες που αναφέραµε πριν µε

τους διδύµους όσο και σε έρευνες που έγιναν σε ανθρώπους

που κέρδισαν το λόττο και αποδείχτηκε ότι µετά από ένα χρόνο

είχαν όλοι επιστρέψει στο προηγούµενο επίπεδο ευτυχίας τους. 

Επίσης η τάση µας να προσαρµοζόµαστε εύκολα σε όσα καλά

αποκτάµε και να επιθυµούµε διαρκώς περισσότερα

• Σε λιγότερο από 3 µήνες σηµαντικά γεγονότα όπως µια

προαγωγή χάνουν το αντίκτυπο τους στα επίπεδα

ευτυχίας µας.

• Ο πλούτος ελάχιστη σχέση έχει µε τα επίπεδα ευτυχίας. 

• Το εισόδηµα των ανθρώπων έχ ει αυ ξηθ εί στα

περισσότερα κράτη τα τελευταία 50 χρόνια αλλά το

επίπεδο ευχαρίστησης των ανθρώπων από την ζωή τους

έχει µειωθεί 

• Το φυσικό παρουσιαστικό έχει αποδειχτεί µέσα από

έρευνες ότι δεν έχει σηµαντική επιρροή στην ευτυχία 

• Τέλος η σωµατική υγεία το πιθανόν πολυτιµότερο

ελάχιστα συνδέεται µε την ευτυχία. 

Το επόµενο στοιχείο της εξίσωσης είναι οι συνθήκες που ζούµε

και από ότι δείχνουν οι έρευνες 

• Οι παντρεµένοι άνθρωποι είναι πιο ευτυχείς από τους

ανύπαντρους

• Οι κοινωνικές σχέσεις κάνουν πιο ευτυχισµένους τους

ανθρώπους

• Η ηλικία φαίνεται να παίζει επίσης ρόλο όσο µεγαλώνει ο

άνθρωπος τόσο πιο πιθανόν να είναι πιο πολύ

ευχαριστηµένος µε αυτά που έχει

• Η καλή υγεία παίζει ελάχιστα όπως και το φύλο, η

εκπαίδευση, το κλίµα. 

• Από την άλλη η πίστη στην θρησκεία φαίνεται να

επηρεάζει ιδιαίτερα το επίπεδο ευτυχίας καθώς οι

άνθρωποι που πιστεύουν σε µια θρησκεία είναι πιο υγιείς

και ζουν περισσότερο. 

Το τελευταίο στοιχείο της εξίσωσης είναι η βούλησή µας, η

διάθεση που έχουµε να γίνουµε πιο ευτυχείς. Με µια σειρά από

στρατηγικές µπορούµε να ξεπεράσουµε τα όρια που βάζουν τα

γονίδια µας. Μέσα από την ευγνωµοσύνη για όσα έχουµε την

συγχώρεση και µέσα από το να µάθουµε να ελπίζουµε και να

αισιοδοξούµε. 

Βασιλική Σεραφείμ -Ψυχολόγος - Πιστοποιημένη Σύμβουλος Εξαρτήσεων